Lęk przed AI osłabia etykę pracy – szczególnie tam, gdzie zmiana jest najbliżej
Badanie Washington State University pokazuje, że pracownicy, którzy obawiają się, że AI uczyni ich zawód zbędnym, łatwiej usprawiedliwiają zachowania szkodliwe dla organizacji.
Zespół prof. Tahiry M. Probst z Washington State University Vancouver, wspólnie z badaczami z Włoch i Belgii, przeanalizował postawy pracowników z 18 branż. Branże uszeregowano według wskaźnika AI Industry Exposure, czyli tego, w jakim stopniu AI może przejąć realizowane w nich zadania. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Occupational Health Science”.
Kluczowe okazało się nie zwykłe poczucie zagrożenia utratą pracy, lecz niepewność dotycząca całego zawodu. Osoby przekonane, że AI może sprawić, iż ich profesja przestanie istnieć, częściej wchodziły w mechanizm moralnego odłączenia (moral disengagement) – psychologicznego usprawiedliwiania zachowań, które w innych okolicznościach uznałyby za niewłaściwe. To z kolei wiązało się z częstszymi deklarowanymi zachowaniami kontrproduktywnymi, takimi jak spóźnienia czy przeglądanie internetu w czasie pracy. Probst opisuje ten mechanizm jako „a way of reframing that behavior as something that is acceptable”.
Efekt był najsilniejszy w branżach najbardziej narażonych na zmiany wywołane przez AI, takich jak finanse i ubezpieczenia, a wyraźnie słabszy tam, gdzie wpływ AI jest mniejszy – na przykład w leśnictwie i budownictwie. Autorzy interpretują to jako próbę ochrony siebie lub zrekompensowania odczuwanej niesprawiedliwości. Dane opierają się na deklaracjach samych pracowników.
Co z tego wynika dla organizacji: wdrożenie AI to nie tylko projekt technologiczny, lecz także zmiana w psychologicznym kontrakcie z pracownikami. Zarządy i dyrektorzy HR – zwłaszcza w finansach i ubezpieczeniach – powinni jasno komunikować, jak AI zmieni role i jaką ścieżkę rozwoju mają ludzie, których zadania są automatyzowane. Niepewność pozostawiona bez odpowiedzi nie znika; przenosi się na kulturę i standardy etyczne zespołu.